ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ;

Η εξεύρεση μιας βιώσιμης λύσης απαιτεί τον εντοπισμό της χώρας εκείνης στην οποία τα παιδιά θα έχουν δικαίωμα διαμονής και διαβίωσης. Βιώσιμη λύση είναι αυτή που διασφαλίζει, στον μέγιστο δυνατό βαθμό, το συμφέρον κάθε παιδιού μακροπρόθεσμα και η οποία, υπό αυτό το πρίσμα, είναι βιώσιμη και ασφαλής. Ένα ασφαλές και μακροχρόνιο καθεστώς διαμονής έχει ζωτική σημασία ώστε να διασφαλιστεί πως τα παιδιά-μετανάστες μπορούν να ασκήσουν όλα τα δικαιώματά τους, συμπεριλαμβανομένων των δικαιώματων τους στην ευημερία και την ανάπτυξη. Μια βιώσιμη λύση μπορεί να συνεπάγεται είτε ένταξη στη χώρα παραμονής, τους είτε επανεγκατάσταση, είτε επανένωση με μέλη της οικογένειας στη χώρα καταγωγής τους ή σε μια τρίτη χώρα, με υποστήριξη.

Οι κυβερνήσεις πρέπει να επιδιώκουν την ανεύρεση βιώσιμων λύσεων για τα παιδιά είτε αυτά βρίσκονται στο πλαίσιο μιας οικογένειας ήδη, είτε είναι ασυνόδευτα, είτε έχουν χωριστεί από την οικογένειά τους. Καθώς η απόφαση για την υιοθέτηση μιας βιώσιμης λύσης θα έχει ουσιαστικές και μακροπρόθεσμες συνέπειες για τα παιδιά, θα πρέπει η απόφαση αυτή να βασίζεται σε μια επίσημη διαδικασία η οποία θα εξετάζει το συμφέρον και τις ανάγκες προστασίας τους και θα καθορίζει τα δικαιώματά τους ως παιδιά. Η συγκεκριμένη διαδικασία θα πρέπει να εξασφαλίζει τη σωστή ενημέρωση των παιδιών και να λαμβάνει δεόντως υπόψιν τις απόψεις τους.

Οι εθνικές νομοθεσίες και πολιτικές που αφορούν τον καθορισμό του καθεστώτος για τα παιδιά-μετανάστες έχουν συχνά θεσπιστεί με έναν τρόπο αποσπασματικό, με διαφορετική αιτιολόγηση στη λήψη αποφάσεων που εφαρμόζονται μεταξύ των διαφόρων νομοθεσιών, πολιτικών και διαδικασιών. Η τάση αυτή έχει αρχίσει να μεταβάλλεται, ειδικότερα, με επίκεντρο την ανάπτυξη των διαδικασιών προσδιορισμού συμφερόντων όσον αφορά τα ασυνόδευτα παιδιά και τα παιδιά που έχουν χωριστεί από τις οικογένειές τους, ακολουθώντας εκτενή καθοδήγηση από διεθνείς νομοθετικές πηγές και οργανισμούς, όπως η Γενική Παρατήρηση αριθ. 6 της ΣΔΠ (Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού) και η κοινή έκθεση "Σώος και Αβλαβής" της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ και της UNICEF. Οι διαδικασίες που αφορούν τα παιδιά που ζουν με την οικογένειά τους συχνά εστιάζουν κυρίως στην κατάσταση που βρίσκονται τα ενήλικα μέλη της οικογένειας, ενώ τα παιδιά αποτελούν εξαρτώμενα μέλη με ελλιπή ή μηδενική αναγνώριση των αναγκών και δικαιωμάτων τους. Περιλαμβάνονται, επίσης, διαδικασίες που αφορούν την πρόσβαση των παιδιών στο σύστημα καταχώρησης γεννήσεων και απόκτησης ιθαγένειας, θέματα που σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες είναι άμεσα εξαρτώμενα από την καταγραφή και το δικαίωμα νόμιμης διαμονής των γονέων, ακόμα και στην περίπτωση που το παιδί θεωρείται απάτριδο. Ωστόσο, διαπιστώνεται ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας για τα συμφέροντα του παιδιού όσον αφορά και τις εν λόγω διαδικασίες, πιο πρόσφατα στις Γενικές Παρατηρήσεις 22 και 23 της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Η διεθνική συνεργασία μεταξύ κρατών μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό στοιχείο στον προσδιορισμό και την εφαρμογή βιώσιμων λύσεων που εξυπηρετούν το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Ο τομέας αυτός απαιτεί περαιτέρω εστίαση και δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο (δείτε επίσης τις ενότητες των Ανακοινώσεων που αναφέρονται στην Αλληλεγγύη και Συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και στην τήρηση των δικαιωμάτων των παιδιών-μεταναστών στην εξωτερική πολιτική της ΕΕ).

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΟΥ ΔΙΑΚΥΒΕΥΟΝΤΑΙ;

Το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού και ο τρόπος με τον οποίο τηρούνται τα δικαιώματά του έχουν άμεση σχέση με την ανεύρεση βιώσιμων λύσεων. Η διασφάλιση ότι το παιδί έχει τη δυνατότητα να αναπτυχθεί σε ένα περιβάλλον που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες του και στην τήρηση των δικαιωμάτων του, όπως ορίζεται από τη ΣΔΠ θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της διαδικασίας προσδιορισμού και εφαρμογής βιώσιμων λύσεων. Τα δικαιώματα της ΣΔΠσυντονίζονται από τις ομάδες ανθρωπιστικών οργανώσεων των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού και χρησιμοποιούνται από τις χώρες για την υποβολή εκθέσεων στην Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού (περιοδική επανεξέταση).Οι συγκεκριμένες ομάδες χρησιμοποιούνται από τις εθνικές κυβερνήσεις κατά την υποβολή εκθέσεων στην Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού και αποτελούν χρήσιμο σημείο αναφοράς. Οι ακόλουθες ομάδες ανθρωπιστικών οργανώσεων εστιάζουν κυρίως στην ανεύρεση και εφαρμογή βιώσιμων λύσεων: γενικές αρχές, κακοποίηση παιδιών, δικαιώματα και ελευθερίες, οικογενειακό περιβάλλον, καθώς και εναλλακτική μέριμνα και ειδικά μέτρα προστασίας.

Καθοδήγηση που συνάδει κυρίως με το ζήτημα των βιώσιμων λύσεων μπορεί να επίσης να αντληθεί από τις Γενικές Παρατηρήσεις της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού και ιδίως από:

Γενική Παρατήρηση αρ. 6 (2005): Μεταχείριση των ασυνόδευτων παιδιών και των παιδιών που έχουν χωριστεί από τις οικογένειές τους εκτός της χώρας καταγωγής τους

Γενική Παρατήρηση αρ. 12 (2009): Δικαίωμα ακρόασης του παιδιού

Γενική Παρατήρηση αριθμ. 13 στο άρθρο 19 της ΣΔΠ: τα δικαιώματα του παιδιού για απαλλαγή από κάθε μορφή βίας

Γενική Παρατήρηση αρ. 14 (2013)σχετικά με το δικαίωμα του παιδιού να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το υπέρτατο συμφέρον του ή της (άρθρο 3, παράγραφος 1)

Κοινή Γενική Παρατήρηση αρ. 3 της Επιτροπής για τους Μετανάστες Εργαζόμενους και αρ. 22 της ΣΔΠ στο πλαίσιο της Διεθνούς Μετανάστευσης: Γενικές αρχές

Κοινή Γενική Παρατήρηση αρ. 4 της Επιτροπής για τους Μετανάστες Εργαζόμενους και αρ. 23 της ΣΔΠ στο πλαίσιο της Διεθνούς Μετανάστευσης: Οι υποχρεώσεις των Συμβαλλόμενων Κρατών, ειδικά όσον αφορά τις χώρες διέλευσης και προορισμού

ΠΟΙΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΕ ΕΧΟΥΝ ΣΥΝΑΦΕΙΑ;

Δεν υπάρχει ενιαίο νομοθετικό μέσο που να ασχολείται με την εξεύρεση βιώσιμων λύσεων για παιδιά-μετανάστες που είναι είτε ασυνόδευτα είτε ζουν εντός οικογενειακού πλαισίου. Αντιθέτως, εφαρμόζονται διαφορετικά νομικά μέσα εάν το παιδί είναι παιδί τακτικά διαμένοντων μεταναστών και δικαιούχος διεθνούς προστασίας, εάν αναζητά διεθνή προστασία, έαν είναι θύμα σωματεμπορίας ή εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας για την επιστροφή. Σχετικά με το συγκεκριμένο ζήτημα υπάρχουν διάφορες οριζόντιες κοινοτικές πολιτικές και χρηματοδοτικά μέσα.

Σύνολο πολιτικών και χρηματοδοτικών μέσων

§  Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προστασία των παιδιών-μεταναστών (Απρίλιος 2017)-
Οι βιώσιμες λύσεις είναι κρίσιμης σημασίας για την εδραίωση ομαλών και σταθερών συνθηκών για όλα τα παιδιά μακροπρόθεσμα. Η εξεύρεση βιώσιμων λύσεων πρέπει να εξετάζει όλες τις επιλογές, όπως την ένταξη σε ένα κράτος μέλος της ΕΕ, την επιστροφή στη χώρα καταγωγής, την επανεγκατάσταση ή επανένωση με μέλη της οικογένειας σε μια τρίτη χώρα. Είναι απαραίτητο να διεξαχθεί ακριβής προσδιορισμός του βέλτιστου συμφέροντος για όλες τις περιπτώσεις. (σ.11)

§  Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την προστασία των παιδιών-μεταναστών (Ιούνιος 2017) “ΥΠΟΓΡΑΜΜΙΖΕΤΑΙ ότι πρωταρχική σημασία πρέπει να δίνεται στο ύψιστο συμφέρον του παιδιού σε όλες τις ενέργειες ή αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά και στο πλαίσιο της αξιολόγησης της καταλληλότητας των βιώσιμων λύσεων· επανεγκατάσταση, ένταξη ή επιστροφή ανάλογα με την ιδιαίτερη κατάσταση στην οποία βρίσκονται και τις ανάγκες τους.

§  Σχέδιο δράσης για την ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών (ανακοίνωση της Επιτροπής 2016) – δράσεις για την προώθηση ένταξης όλων των παιδιών-μεταναστών, εκτός εκείνων που δεν έχουν επίσημα έγγραφα/διαμένουν παράτυπα.

§  Διάφορα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προώθηση των δικαιωμάτων των παιδιών-μεταναστών. Πριν το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για τα δικαιώματα του παιδιού το οποίο αφορούσε αποκλειστικά τα παιδιά-μετανάστες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοίμασε ένα συνοδευτικό έγγραφο (αναθεωρημένο στις 5 Φεβρουαρίου 2018) που περιείχε μια επισκόπηση των διαφορετικών κοινοτικών πόρων και του πεδίου εφαρμογής τους, με παραδείγματα από πρόσφατες συνεισφορές της ΕΕ. Οι συγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις υπόκεινται σε μεταβολές, το έγγραφο, ωστόσο, αποτελεί ένα χρήσιμο παράδειγμα των προγραμμάτων που έχουν εφαρμοστεί έως σήμερα.

Παιδιά τακτικά διαμένοντων μεταναστών συμπεριλαμβανομένων των δικαιούχων διεθνούς προστασίας:

§  Οδηγία της ΕΕ για τους επί μακρόν διαμένοντες - περιλαμβάνει το καθεστώς και τα δικαιώματα των μεταναστών τρίτων χωρών που διέμεναν νόμιμα και αδιάλειπτα επί πέντε έτη και οι οποίοι πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια.

§  Οδηγία περί οικογενειακής επανένωσης – καλύπτει τους όρους υπό τους οποίους παρέχεται το δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης σε τακτικά διαμένοντες μετανάστες τρίτων χωρών, θεσπίζει διαδικαστικές εγγυήσεις και παρέχει δικαιώματα για τα μέλη της οικογένειας.

§  Οδηγία της ΕΕ για την μπλε κάρτα – καλύπτει το καθεστώς και τα δικαιώματα των ατόμων και των μελών της οικογένειάς τους που γίνονται δεκτά για το σκοπό της απασχόλησης υψηλής ειδίκευσης. Για τους κατόχους μπλε κάρτας, η οδηγία προβλέπει τη μετανάστευση μαζί με την οικογένειά τους και πρόσβαση στο καθεστώς μακροχρόνιας διαμονής.

§  Σημείωση: η υπόλοιπη νομοθεσία της ΕΕ που αφορά τους νόμιμους μετανάστες δεν περιέχει διατάξεις που αφορούν σε βιώσιμες λύσεις για παιδιά ή δεν κάνουν αναφορά στο βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Η οδηγία της ΕΕ για την ενιαία άδεια καθορίζει μια ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης και κοινή δέσμη δικαιωμάτων για πολλούς εργαζόμενους μετανάστες, δεν περιλαμβάνει, ωστόσο, διατάξεις που αφορούν τα συντηρούμενα τέκνα. Η οδηγία της ΕΕ για τους ερευνητές, σπουδαστές κ.λπ. και η οδηγία για τους ενδοϋπηρεσιακώς μετατιθέμενους εξετάζουν πτυχές της κατάστασης αναφορικά με τα μέλη της οικογένειας των ερευνητών και των ενδουπηρεσιακώς μετατιθέμενων αντίστοιχα, δεν λαμβάνουν όμως υπόψη τους τα δικαιώματα διαμονής. Η οδηγία της ΕΕ για τους εποχικά εργαζόμενους δεν προβλέπει την οικογενειακή επανένωση για παιδιά ατόμων που κατέχουν άδεια παραμονής.

Παιδιά που αναζητούν ή τους έχει παρασχεθεί διεθνής προστασία:

§  Ευρωπαϊκή Νομοθεσία Διεθνούς Προστασίας. Η οδηγία για τις ελάχιστες απαιτήσεις καλύπτει την ουσιαστική βάση του καθορισμού του καθεστώτος για παιδιά που αναζητούν διεθνή προστασία και τα δικαιώματα που απορρέουν από το καθεστώς διεθνούς προστασίας, ενώ τα διαδικαστικά θέματα εμπίπτουν στο πλαίσιο της οδηγίας για τις διαδικασίες. Σήμερα, η υπάρχουσα νομοθεσία διεθνούς προστασίας βρίσκεται σε στάδιο επαναδιαπραγμάτευσης με βάση τις προτάσεις της Επιτροπής που έλαβαν χώρα το 2016.

§  To πρόγραμμα επανεγκατάστασης της ΕΕ παρέχει τη δυνατότητα σε παιδιά που κατάγονται από τρίτες χώρες και χρειάζονται διεθνή προστασία να την λαμβάνουν εντός της ΕΕ. Υπάρχει επίσης μια υπό διαπραγμάτευση πρόταση κανονισμού για τη δημιουργία ενός πλαισίου εντός της Ένωσης για την επανεγκατάσταση.

§  O πρακτικός οδηγός της EASO για το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού στη διαδικασία χορήγησης ασύλου – δημοσιεύθηκε το 2019. Συμβουλευτείτε την ιστοσελίδα της EASO για άλλες μορφές στήριξης και καθοδήγησης που ενδέχεται να αποδειχθούν σχετικές με το ζήτημα των βιώσιμων λύσεων, συμπεριλαμβανομένης της "μόνιμης στήριξης: στήριξη και ενθάρρυνση στα κοινά πρότυπα ποιότητας της διαδικασίας ασύλου, μέσω της κοινής κατάρτισης, του κοινού επιμορφωτικού υλικού για παροχή ασύλου, των κοινών προτύπων ποιότητας και των κοινών πληροφοριών σχετικά με της χώρες καταγωγής".

Παιδιά-θύματα σωματεμπορίας:

§  Η οδηγία της ΕΕ για την εμπορία ανθρώπων – βλέπε ειδικότερα άρθρο 16, που απαιτεί από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα με σκοπό την εξεύρεση βιώσιμων λύσεων που βασίζονται σε εξατομικευμένη αξιολόγηση των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού.

Διαδικασίες για παιδιά που μπορεί να υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής:

§  Οδηγία της ΕΕ για την επιστροφή (2008/115/ΕΚ) – διαδικασίες και δικαιώματα που αφορούν παιδιά που ταυτοποιούνται από τις αρχές μετανάστευσης ως παράνομοι κάτοικοι - βλέπε ειδικότερα το άρθρο 5 που απαιτεί από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν δεόντως υπόψη το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, της οικογενειακής του ζωής και της κατάστασης υγείας του, το άρθρο 6.4 που χορηγεί το δικαίωμα παραμονής για λόγους ευσπλαχνίας, ανθρωπιστικούς ή άλλους λόγους και το άρθρο 6.5 για τη μη έκδοση απόφασης επιστροφής για άτομα για τα οποία εκκρεμούν αιτήσεις. Επί του παρόντος η αναδιατύπωση της οδηγίας για την επιστροφή αποτελεί αντικείμενο πρότασης της Επιτροπής.

§  Η σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να καταστούν οι επιστροφές πιο αποτελεσματικές, 7 Μαρτίου 2017 – η παράγραφος 13 συνιστά σαφείς κανόνες σχετικά με το καθεστώς διαμονής ασυνόδευτων παιδιών (έκδοση απόφασης επιστροφής ή δικαιώματος παραμονής) οι οποίοι βασίζονται σε εξατομικευμένη αξιολόγηση με δικλείδες ασφαλείας.

§  Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προστασία των παιδιών-μεταναστών"Θα πρέπει να θεσπιστούν σαφείς κανόνες για το νομικό καθεστώς των παιδιών στα οποία δεν χορηγείται άσυλο, αλλά δεν θα αποσταλούν στη χώρα καταγωγής τους" (σ.12)
"Εφόσον είναι προς το µείζον συµφέρον τους, τα παιδιά θα πρέπει να αποστέλλονται στη χώρα καταγωγής τους ή να επανενώνονται με μέλη της οικογένειάς τους σε κάποια άλλη, τρίτη χώρα. Οι αποφάσεις που αφορούν επιστροφή παιδιών στη χώρα καταγωγής τους πρέπει να τηρούν τις αρχές της μη επαναπροώθησης και του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού, να βασίζονται σε μια κατά περίπτωση αξιολόγηση και να ακολουθούν μια δίκαιη και αποτελεσματική διαδικασία, η οποία να διασφαλίζει το δικαίωμά τους στην προστασία και την αποφυγή διακρίσεων".
"Είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι θα παρέχεται άμεση πρόσβαση σε κατάλληλα μέτρα (επαν)ένταξης στα παιδιά που θα επιστραφούν, τόσο πριν την αναχώρηση όσο και μετά την άφιξη στη χώρα καταγωγής τους ή σε άλλη τρίτη χώρα".
(σ.13)

§  Εγχειρίδιο Επιστροφής της ΕΕ, αναθεωρημένο στις 27 Σεπτεμβρίου 2017 (Ανακοίνωση της Επιτροπής) -
Το εγχειρίδιο έχει ως στόχο να κατευθύνει την εφαρμογή της οδηγίας για την επιστροφή. Όσον αφορά τις βιώσιμες λύσεις, το εγχειρίδιο αποτελεί συνέχεια του τρόπου με τον οποίο επικοινωνείται η σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 7ης Μαρτίου 2017, στο να καταστούν πιο αποτελεσματικές οι επιστροφές και για στην εξεύρεση βιώσιμων λύσεων για ασυνόδευτα παιδιά. Το Εγχειρίδιο δηλώνει:
"Οι διαρκείς λύσεις είναι κρίσιμης σημασίας για την εδραίωση κανονικών και σταθερών συνθηκών για όλους τους ανήλικες μακροπρόθεσμα. Μια από τις εναλλακτικές που πρέπει να εξεταστούν είναι η επιστροφή, όταν αναζητείται μια διαρκής λύση για ασυνόδευτους ανήλικες, και η δράση κάθε κράτους μέλους πρέπει να λάβει υπόψη της ως καίρια παράμετρο το συμφέρον του παιδιού. Προτού αποφασιστεί να επιστραφεί ένα ασυνόδευτο παιδί και σύμφωνα με το Άρθρο 12(2) της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, τα εν λόγω παιδιά οφείλουν να ακουστούν, είτε άμεσα, είτε μέσω εκπροσώπου ή αρμόδιου φορέα, και πάντα πρέπει να διεξαχθεί μια αξιολόγηση του συμφέροντος του παιδιού σε ατομική βάση, συμπεριλαμβάνοντας τις ιδιαίτερες ανάγκες, την τρέχουσα κατάσταση στην οικογένεια και την κατάσταση και τις συνθήκες υποδοχής στην χώρα επιστροφής. Μια τέτοια αξιολόγηση οφείλει να εξετάσει συστηματικά αν η επιστροφή στην χώρα καταγωγής, συμπεριλαμβανομένης της επανένωσης με την οικογένεια, είναι προς το συμφέρον του παιδιού. Η αξιολόγηση οφείλει να διεξαχθεί από τις αρμόδιες αρχές με βάση μια πολύπλευρη προσέγγιση που περιλαμβάνει τον ορισμένο κηδεμόνα του ανήλικου και / ή την αρμόδια αρχή προστασίας ανηλίκων..." (συνεχίζει, δίνοντας επιπλέον έμφαση στο δικαίωμα να ακουστεί, αναφορές σε καθοδήγηση ερμηνείας και δράσης, και άλλα σχετικά με το καθεστώς διαμονής των ασυνόδευτων παιδιών, βλ. σελ. 44-45).
Ωστόσο, όλες αυτές οι πληροφορίες στο Εγχειρίδιο αναφέρονται μόνο σε ασυνόδευτα παιδιά, κι όχι σε όλα τα παιδιά σε μετανάστευση, σε σύνδεση με τα πρότυπα για τα δικαιώματα των παιδιών και την Ανακοίνωση της ΕΕ σχετικά με τα παιδιά σε μετανάστευση.

§  Το Παγκόσμιο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση, που η ΕΕ και τα κράτη μέλη διαπραγματεύτηκαν με άλλες χώρες στα Ηνωμένα Έθνη (που θα υιοθετηθεί τον Δεκέμβριο του 2018) έχει ως εγκάρσια αρχή τα δικαιώματα και το συμφέρον του παιδιού, αναφέρει την ανάγκη να βρεθούν διαρκείς λύσεις, ιδίως για ασυνόδευτα και παιδιά που έχουν χωριστεί, και περιλαμβάνει τη δράση:
"Να εξασφαλίσει ότι οι διαδικασίες επιστροφής και επανεισδοχής που έχουν να κάνουν με παιδιά διεξάγονται μόνο αφότου καθοριστεί το συμφέρον του παιδιού..." (παρ. 37g)

Το Παγκόσμιο Σύμφωνο για τους Πρόσφυγεςπου υιοθετήθηκε στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών τον Δεκέμβριο του 2018 αναφέρεται στις τρεις παραδοσιακές διαρκείς λύσεις του οικειοθελούς επαναπατρισμού, της μετεγκατάστασης και της τοπικής ένταξης, όπως και άλλες τοπικές λύσεις και συμπληρωματικά μονοπάτια για την είσοδο σε τρίτες χώρες. Εντός αυτού, τονίζεται ιδιαίτερα η χρήση εγκαταστάσεων επείγουσας μεταγωγής ή άλλων διευθετήσεων για την επείγουσα διεκπεραίωση για γυναίκες και παιδιά που κινδυνεύουν (παρ. 92).

Παιδιά ανιθαγενείς / Παιδιά που κινδυνεύουν να μείνουν ανιθαγενείς

§  Συμπέρασμα του Συμβουλίου σχετικά με την ανιθαγένεια - υπενθυμίζεται ότι το δικαίωμα να αποκτήσει κανείς υπηκοότητα επαναλαμβάνεται σε πλήθος έγγραφα του διεθνούς νόμου για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως το Σύμφωνο για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα, τη Σύμβαση για την εξάλειψη της διάκρισης κατά των γυναικών και τη Σύμβαση για τα δικαιώματα των παιδιών.

§  Συμπέρασμα του Συμβουλίου σχετικά με την Προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού - Καλεί τα κράτη μέλη να... "αναδεικνύουν τη σημασία της καταχώρισης της γέννεσης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο".

Άλλα/μη σχετικά με την ΕΕ πρότυπα

§  Ευρωπαϊκή Συνθήκη για την ιθαγένεια - παρέχει αρχές και κανόνες, που ισχύουν σε όλες τις πτυχές της ιθαγένειας και έχει σχεδιαστεί ώστε να εξασφαλίζει ότι η απόκτηση ιθαγένειας είναι ευκολότερη, η ιθαγένεια δεν μπορεί να αποσυρθεί αυθαίρετα, οι διαδικασίες που κυβερνούν τις αιτήσεις ιθαγένειας είναι δίκαιες και ισότιμες. Βλ. ιδίως στο άρθρο 6 πάνω στην απόκτηση ιθαγένειας, που δηλώνει ότι ο εθνικός νόμος πρέπει να δίνει δυνατότητα η ιθαγένεια να αποκτάται από παιδιά που διαφορετικά θα ήταν ανιθαγενείς κατά τη γέννησή τους και παιδιά που έχουν παραμείνει ανιθαγενείς στο έδαφος.

§  Η Σύμβαση του 1961 για τη μείωση των περιπτώσεων των ανιθαγενών - το κορυφαίο διεθνές έγγραφο που καθορίζει τους κανόνες ώστε να αποτρέπεται η ύπαρξη περιπτώσεων ανιθαγένειας.

Σημείωση: Για μια επισκόπηση των νομικών διατάξεων και οδηγιών που αφορούν ασυνόδευτα παιδιά από τον Ιούνιο του 2014, βλ.
www.connectproject.eu.

Νομολογία

Σημαντική διεθνής και ευρωπαϊκή νομολογία κληροδοτήθηκε σε βάσεις που μπορούν να εδραιώσουν δικαίωμα διαμονής σε χώρα, βάσει ανθρωπίνων δικαιωμάτων (και παιδιών) και διεθνούς προστασίας. Συχνά αυτό σχετίζεται με εφέσεις ενάντια σε αποφάσεις επιστροφής ή εντολές απομάκρυνσης. Η νομολογία μπορεί να αποβεί πολύ χρήσιμη για τη στήριξη υπεράσπισης. Συμβουλευτείτε τις ιστοσελίδες:

§  του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης  

§  του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

§  της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού Προαιρετικό Πρωτόκολλο αρ. 3, Διαδικασία Παραπόνων

§  http://www.europeanmigrationlaw.eu/

§  Βάση δεδομένων ασύλου (AIDA)

§  Εργαλείο νομολογίας του PICUM (Πλατφόρμα Διεθνούς Συνεργασίας για τους μετανάστες χωρίς έγγραφα).

 

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ: Έχει ενημερωθεί τον Μάρτιο του 2019

Συνοπτικά:

§  Η τρέχουσα αναθεώρηση των εργαλείων διεθνούς προστασίας αποδεικνύεται παρατεταμένη και αμφισβητήσιμη.

§  Η εφαρμογή της Οδηγίας για την εμπορία ανθρώπων σε όλα τα κράτη μέλη απαιτεί περισσότερη εργασία σε σχέση με τις διατάξεις περί διαρκών λύσεων.

§  Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε πρόταση για να αλλάξουν ορισμένα από τα άρθρα της Οδηγίας για την επιστροφή, σύμφωνα με την ισχυρή πολιτική εστίαση στην αύξηση των επιστροφών. Υπάρχουν σαφείς ανησυχίες σχετικά με τις επιπτώσεις στα παιδιά και τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων των παιδιών. Το αναθεωρημένο Εγχειρίδιο για την Επιστροφή από τον Νοέμβριο 2017 μιλά με έντονο τρόπο σχετικά με τις διαδικασίες για τα ασυνόδευτα παιδιά, ενώ παράλληλα αναλογίζεται προβληματικές συστάσεις πολιτικής.

ΠΟΡΟΙ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗΣ

CEAS (Κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου και μετανάστευσης)
Πολλές οργανώσεις σχολιάζουν ενεργά την αναθεώρηση της διεθνούς νομοθεσίας προστασίας, συμπεριλαμβανομένου του Κανονισμού για για τις ελάχιστες απαιτήσεις και του Κανονισμού επανεγκατάστασης.

Το ECRE (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες και τους Εξόριστους) έχει προσφέρει λεπτομερή σχόλια σχετικά με την Πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για Κανονισμό για τις ελάχιστες απαιτήσεις (διαθέσιμα εδώ), και την πρόταση για την αναδιατυπωμένη Οδηγία για την επιστροφή (διαθέσιμη εδώ). Το ECRE δημοσίευσε επίσης δύο Σημειώματα Πολιτικής σχετικά με την πρόταση για ένα πλαίσιο της Ένωσης για την επανεγκατάσταση:

Διαχωρισμός του Πλαισίου της Ένωσης για την επανεγκατάσταση (διαθέσιμο εδώ) και της Επανεγκατάστασης για προστασία της ΕΕ (διαθέσιμο εδώ). Μια νομική σημείωση ECRE/ELENA σχετικά με τη γήρανση και την οικογενειακή επανένωση υπάρχει εδώ.

Επιστροφές

Οι υπηρεσίες για τα δικαιώματα των παιδιών εξέφρασαν ανησυχίες ότι η σύσταση της ΕΕ σχετικά με τις επιστροφές περιείχε αρκετές διατάξεις που πιθανώς θα βλάψουν τα παιδιά και θα παραβιάσουν τα δικαιώματά τους, ενθαρρύνοντας περιορισμούς στις διαδικαστικές προφυλάξεις, αυξημένη κράτηση και εξαναγκαστική απομάκρυνση.

Η Επιτροπή βασίστηκε στις συστάσεις της στην πρότασή της για "αναδιατύπωση" της Οδηγίας για την επιστροφή (η διαδικασία αναδιατύπωσης σημαίνει ότι προτείνονται αλλαγές σε συγκεκριμένα άρθρα και όχι ολόκληρου του κειμένου). Οι βασικές αλλαγές περιλαμβάνουν: έναν (ευρύ) ορισμό του «κινδύνου διαφυγής» (Άρθρο 6), υποχρέωση συνεργασίας (Άρθρο 7), άμεση και αυτόματη έκδοση απόφασης επιστροφής μαζί με την απόρριψη ή τον τερματισμό της κανονικής διαμονής (Άρθρο 9), περιορισμούς στην οικειοθελή αναχώρηση, απαγορεύσεις εισόδου κατά τη διάρκεια των ελέγχων εξόδου (Άρθρο 13), συστήματα διαχείρισης επιστροφής (Άρθρο 14), περιορισμούς στις προσφυγές και ανασταλτικό αποτέλεσμά τους (Άρθρο 14), νέους λόγους για κράτηση και ελάχιστο όριο τους 3 μήνες για τη μέγιστη περίοδο αρχικής κράτησης (Άρθρο 18) και νέες διαδικασίες στα σύνορα (Άρθρο 22) με απλουστευμένες διαδικασίες, εξαιρετικά περιορισμένες δυνατότητες εθελουσίας αναχώρησης και προσφυγής, και έως και 4 μήνες κράτησης (χωριστά από άλλη κράτηση βάσει της Οδηγίας). Η πρόταση υπόκειται σε τριμερείς διαπραγματεύσεις, επομένως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει τώρα την ευκαιρία να καταθέσει τροπολογίες για την πρόταση, για διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (που επίσης μπορεί να προτείνει τροπολογίες) και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Καμία τροποποίηση των διατάξεων που αφορούν ειδικά τα ασυνόδευτα παιδιά δεν έχει προταθεί από την Επιτροπή.

Πολλές οργανώσεις που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία για τα Παιδιά στη Μετανάστευση, αναπτύσσουν έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με τις διαδικασίες για τον εντοπισμό διαρκών λύσεων προς το συμφέρον του παιδιού, για όλα τα παιδιά που ενδέχεται να υποβληθούν σε διαδικασίες επιστροφής. Σκοπός είναι να αποτελέσει τεχνικό έγγραφο για την ανάπτυξη και την εφαρμογή διαδικασιών. Αναπτύσσεται επίσης ένα έγγραφο προάσπισης. Βλ. σχετική επερχόμενη ενότητα ICM (συνάντηση Διακοινοβουλευτικής Επιτροπής): Προάσπιση διαρκών λύσεων για τα παιδιά στο πλαίσιο διαδικασιών επιστροφής: Καίρια μηνύματα και συστάσεις πολιτικής.

Νομιμοποίηση

Το PICUM (Πλατφόρμα Διεθνούς Συνεργασίας για τους μετανάστες χωρίς έγγραφα) δημοσίευσε ένα εγχειρίδιο για τις νομιμοποιήσεις παιδιών, νέων και οικογενειών το οποίο έχει καταρτιστεί από - και για - οργανώσεις που εργάζονται για την υποστήριξη μηχανισμών για τη νομιμοποίηση των παιδιών, των νέων και των οικογενειών χωρίς έγγραφα. Η δημοσίευση σκιαγραφεί τους μηχανισμούς για να ρυθμιστεί το καθεστώς ή να δοθεί πρόσβαση στην ιθαγένεια του Βελγίου, της Γαλλίας, της Ελλάδας, της Ιρλανδίας, της Ιταλίας, του Λουξεμβούργου, της Ολλανδίας, της Νορβηγίας, της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, και επισημαίνει βασικές πτυχές των μηχανισμών και των εκστρατειών που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές, όπως και άλλες που αποδείχθηκαν προβληματικές ή απαιτητικές. Αποσκοπεί στο να αποτελέσει πηγή έμπνευσης και προβληματισμού για την υποστήριξη της προάσπισης και την εργασία σε τεχνικό επίπεδο σχετικά με τις νομιμοποιήσεις. Το πλήρες εγχειρίδιο συνοδεύεται από δύο χωριστά έγγραφα, ένα με την Περίληψη και τις συστάσεις πολιτικής, και ένα με Θέματα συζήτησης για την προάσπιση της νομιμοποίησης παιδιών, νέων και οικογενειών και τη στήριξη οργανισμών που ασχολούνται με το ζήτημα από κοινού με τους υπεύθυνους για τη λήψη αποφάσεων και τους βασικούς ενδιαφερόμενους.

Ασυνόδευτα και παιδιά που χωρίστηκαν

Η δημοσίευση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες "Σώοι και Ασφαλείς: τι μπορούν να κάνουν τα κράτη για να διασφαλίσουν τον σεβασμό απέναντι στο συμφέρον των ασυνόδευτων και των παιδιών που χωρίστηκαν στην Ευρώπη" (Οκτώβριος 2014) περιλαμβάνει εξήγηση για τον τρόπο εφαρμογής της αρχής του συμφέροντος (Άρθρο 3.1 CRC) από την άφιξη ως την επίτευξη μιας διαρκούς λύσης. Στο πλαίσιο του πιλοτικού προγράμματος Ο Δρόμος έμπροσθεν (Ιούλιος 2017), η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στη Σουηδία ξεκίνησε πρόσφατα τη νέα έκθεση "Θέλω να αισθάνομαι ασφαλής: Ενίσχυση της προστασίας των παιδιών στην αρχική υποδοχή των ασυνόδευτων και και των παιδιών που χωρίστηκαν στη Σουηδία" (Δεκέμβριος 2018), συμπεριλαμβανομένων των πιθανών διαρκών λύσεων που πρέπει να εξεταστούν.

Ως μέρος των Ενημερωτικών Δελτίων για την Προστασία των Παιδιών, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες συνέταξε ένα ενημερωτικό σημείωμα για την καθοδήγηση των επιτόπιων επιχειρήσεων για τον Εντοπισμό οικογενειών και την Επανασύνδεση (Ιανουάριος 2017).

Ανιθαγένεια

Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την Ανιθαγένεια δημοσίευσε ένα ενημερωτικό δελτίο πολιτικής που ανέπτυξε ο Δρ Tendayi Bloom από το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο για την Ανιθαγένεια και το Παγκόσμιο Σύμφωνο για την ασφαλή, ομαλή και εύρυθμη μετανάστευση για όσους εργάζονται για την ανιθαγένεια και θέλουν να μάθουν περισσότερα για το Σύμφωνο και πώς να να ασχοληθούν μ' αυτό. Το ενημερωτικό δελτίο περιγράφει τον λόγο για τον οποίο το Σύμφωνο σχετίζεται με την ανιθαγένεια και συγκρίνει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η ανιθαγένεια στο τελικό σχέδιο του Παγκόσμιου Συμφώνου για τη Μετανάστευση σε σύγκριση με το προσχέδιο, τη Διακήρυξη της Νέας Υόρκης και το τελικό σχέδιο του Παγκόσμιου Συμφώνου για τους Πρόσφυγες. Αυτό περιλαμβάνει την ανάλυση του τρόπου με τον οποίο το Σύμφωνο σχετίζεται με τα δικαιώματα των παιδιών που κατοχυρώνονται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, και ιδίως το άρθρο 7 που ορίζει ότι τα παιδιά θα εγγράφονται αμέσως μετά τη γέννηση και έχουν το δικαίωμα να αποκτήσουν ιθαγένεια, ιδίως σε περιπτώσεις όπου το παιδί θα ήταν διαφορετικά ανιθαγενής.

#StatelessKids – Κανένα από τα παιδιά της Ευρώπης δεν πρέπει να είναι ανιθαγενής – το ευρωπαϊκό δίκτυο για την ανιθαγένεια έχει αναπτύξει διάφορους πόρους που τονίζουν το ζήτημα της παιδικής ανιθαγένειας στην Ευρώπη και το γεγονός ότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες δεν διαθέτουν τις απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας για την προστασία των παιδιών από την ανιθαγένεια. Τερματισμός της παιδικής ανιθαγένειας - Μια συγκριτική μελέτη των δικλείδων ασφαλείας για την εξασφάλιση του δικαιώματος στην ιθαγένεια των παιδιών που γεννήθηκαν στην Ευρώπη. συμπληρώνει την έκθεση του Ευρωπαϊκού Δικτύου για την Ανιθαγένεια από το 2015Κανένα παιδί δεν πρέπει να είναι ανιθαγενής και παρέχει μια εις βάθος ανάλυση των νόμων περί εθνικότητας των 45 κρατών του Συμβουλίου της Ευρώπης έναντι των διεθνών κανόνων που χορηγούν την ιθαγένεια σε παιδιά που διαφορετικά είναι ανιθαγενή. Επιπλέον, υπάρχουν τρία χρήσιμα γραφήματα για την παιδική ανιθαγένεια, τα οποία καλύπτουν το τι σημαίνει για ένα παιδί να είναι ανιθαγενής, γιατί τα παιδιά γίνονται ανιθαγενείς, και την καταχώρηση γέννησης.